دستهبندی نشده
چگونه ترکهای فعال و غیرفعال بتن را تشخیص دهیم؟
چگونه ترکهای فعال و غیرفعال بتن را تشخیص دهیم؟
دیدن ترک روی بتن برای بسیاری از صاحبان ساختمان نگرانکننده است. اولین سؤالی که معمولاً به ذهن میرسد این است: آیا این ترک خطرناک است؟ آیا در حال بیشتر شدن است؟ و آیا باید آن را تعمیر کنیم؟
واقعیت این است که هر ترک بتنی الزاماً نشانه یک مشکل جدی سازهای نیست. بعضی ترکها بعد از مدتی ثابت میشوند و دیگر تغییر محسوسی نمیکنند. در مقابل، بعضی ترکها همچنان تحت تأثیر عواملی مانند نشست ساختمان، تغییرات دما، بارگذاری یا خوردگی میلگردها حرکت میکنند.
به ترکهایی که هنوز در حال تغییر هستند، ترک فعال و به ترکهایی که حرکت آنها متوقف شده یا در حد قابلچشمپوشی است، ترک غیرفعال یا مرده گفته میشود.
تشخیص این دو نوع ترک اهمیت زیادی دارد، چون روش برخورد با آنها یکسان نیست. مهمتر از همه اینکه از روی ظاهر ترک بهتنهایی نمیتوان با اطمینان گفت که ترک فعال است یا غیرفعال. برای این کار باید رفتار ترک در طول زمان بررسی شود. منابع تخصصی تعمیر و ارزیابی بتن نیز پایش ترک و بررسی حرکت آن را یکی از مراحل مهم تعیین وضعیت ترک میدانند.
ترک فعال بتن چیست؟
ترک فعال به ترکی گفته میشود که هنوز در حال حرکت یا گسترش است.
این حرکت ممکن است به شکلهای مختلفی دیده شود. مثلاً عرض ترک بیشتر شود، ترک طولانیتر شود یا دو طرف ترک نسبت به یکدیگر جابهجا شوند.
گاهی هم ترک در ظاهر همان ترک قبلی است، اما در فصلهای مختلف باز و بسته میشود. برای مثال، تغییرات دمایی میتواند باعث انبساط و انقباض بتن شود و در نتیجه عرض بعضی ترکها در طول سال تغییر کند.
بنابراین فعال بودن ترک همیشه به معنی این نیست که ترک هر روز بزرگتر میشود. ممکن است ترک فقط حرکت دورهای داشته باشد و با تغییر دما یا شرایط بارگذاری باز و بسته شود.
در ارزیابی فنی، ترکهایی که هنوز حرکت دارند، حتی اگر این حرکت رفتوبرگشتی باشد، باید بهعنوان ترک فعال در نظر گرفته شوند؛ زیرا حرکت ترک در انتخاب روش تعمیر اهمیت دارد.
ترک غیرفعال یا مرده بتن چیست؟
ترک غیرفعال ترکی است که عامل ایجادکننده آن دیگر فعال نیست و ترک در طول زمان تغییر قابلتوجهی نمیکند.
برای مثال، ممکن است بتن در سالهای گذشته به دلیل جمعشدگی، شرایط نامناسب اجرا یا یک نشست قدیمی ترک خورده باشد و بعد از برطرف شدن عامل ایجادکننده، ترک ثابت بماند.
البته یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
ترک غیرفعال لزوماً به معنی ترک بیخطر نیست.
ممکن است یک ترک از نظر سازهای دیگر حرکت نکند، اما همچنان راهی برای ورود آب و رطوبت به داخل بتن باشد. اگر در بتن مسلح، آب و مواد مهاجم به آرماتور برسند، در شرایط مناسب میتوانند خطر خوردگی میلگردها و آسیب بیشتر بتن را افزایش دهند.
بنابراین حتی یک ترک ثابت هم باید با توجه به محل، عمق، علت ایجاد و شرایط محیطی آن بررسی شود.
مهمترین تفاوت ترک فعال و غیرفعال چیست؟
تفاوت اصلی بسیار ساده است:
ترک فعال هنوز حرکت میکند؛ ترک غیرفعال دیگر حرکت قابلتوجهی ندارد.
اما تشخیص این موضوع با یک نگاه ساده امکانپذیر نیست.
ممکن است یک ترک امروز باریک به نظر برسد، ولی چند ماه بعد متوجه شوید عرض آن بیشتر شده است. از طرف دیگر، ممکن است ترک نسبتاً بزرگی سالها بدون تغییر باقی مانده باشد.
پس اندازه ترک بهتنهایی مشخص نمیکند که فعال است یا غیرفعال.
رفتار ترک در طول زمان مهمتر از ظاهر آن در یک لحظه مشخص است.
چرا بتن ترک میخورد؟
قبل از اینکه بخواهیم ترک فعال یا غیرفعال را تشخیص دهیم، بهتر است بدانیم چرا بتن ترک میخورد.
بتن مادهای بسیار مقاوم در برابر فشار است، اما مقاومت آن در برابر کشش بسیار کمتر است. وقتی تغییرشکل یا تنش کششی از ظرفیت بتن بیشتر شود، امکان ایجاد ترک وجود دارد.
ترک بتن میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
جمعشدگی بتن
بتن بعد از سخت شدن، بخشی از آب خود را از دست میدهد و ممکن است دچار جمعشدگی شود. اگر این جمعشدگی توسط بخشهای دیگر سازه محدود شود، تنش ایجادشده میتواند باعث ترک خوردن بتن شود.
تغییرات دما
بتن با تغییر دما منبسط و منقبض میشود. اگر امکان حرکت کافی وجود نداشته باشد، این تغییرات میتوانند باعث ایجاد یا باز و بسته شدن ترک شوند.
نشست ساختمان
اگر خاک زیر ساختمان بهصورت نامتقارن نشست کند، ممکن است در دیوارها، کفها یا اعضای سازهای ترک ایجاد شود.
بارگذاری
افزایش بار یا وارد شدن بارهایی که برای عضو پیشبینی نشدهاند، میتواند باعث ایجاد یا گسترش ترک شوند.
خوردگی میلگرد
در بتن مسلح، خوردگی میلگرد یکی از عوامل مهم ترکخوردگی است. محصولات خوردگی حجم بیشتری نسبت به فولاد اولیه دارند و میتوانند به بتن اطراف فشار وارد کنند. در صورت پیشرفت خوردگی، ترک، جداشدگی و پوستهشدن بتن ممکن است ایجاد شود.
واکنشهای شیمیایی داخل بتن
برخی واکنشهای شیمیایی، مانند واکنش قلیایی ـ سیلیسی، میتوانند باعث انبساط و ترکخوردگی بتن شوند؛ بهخصوص زمانی که رطوبت کافی وجود داشته باشد.
بنابراین برای تشخیص درست ترک، فقط نباید به خود ترک نگاه کرد؛ باید پرسید چه چیزی باعث ایجاد آن شده و آیا آن عامل هنوز وجود دار.
از کجا بفهمیم ترک بتن فعال است؟
سادهترین پاسخ این است:
باید ترک را در طول زمان پایش کنیم.
اگر فقط امروز ترک را ببینید، نمیتوانید با اطمینان درباره رفتار آینده آن قضاوت کنید.
برای یک بررسی اولیه میتوانید از ترک عکس بگیرید، محل آن را مشخص کنید و عرض و طول آن را اندازه بگیرید. سپس بعد از یک دوره زمانی مشخص، همان ترک را دوباره بررسی کنید.
اگر اندازه یا شکل ترک تغییر کرده باشد، احتمال فعال بودن آن وجود دارد.
البته در این کار باید دقت کرد که شرایط محیطی هم میتواند باعث تغییر موقت عرض ترک شود. مثلاً ترک ممکن است در هوای گرم کمی بازتر و در هوای سرد بستهتر شود.
به همین دلیل، تغییر عرض ترک همیشه به معنی رشد دائمی ترک نیست.
اندازهگیری عرض ترک چگونه انجام میشود؟
برای ترکهای بسیار ریز، نگاه کردن با چشم کافی نیست.
ابزارهایی مانند گیج عرض ترک، میکروسکوپ ترک و Crack Comparator** برای اندازهگیری عرض ترک استفاده میشوند.
در یک ساختمان معمولی، اگر قصد بررسی اولیه دارید، میتوانید عرض ترک را در چند نقطه مشخص اندازهگیری و ثبت کنید.
نکته مهم این است که اندازهگیریها باید تا حد امکان در همان نقطه و با روش مشابه انجام شوند.
مثلاً اگر امروز عرض ترک را در یک نقطه ۰٫۲ میلیمتر اندازه بگیرید، دفعه بعد باید همان نقطه را بررسی کنید. در غیر این صورت ممکن است تفاوت اندازهگیری به دلیل تغییر محل اندازهگیری باشد، نه تغییر واقعی ترک.
استفاده از Crack Monitor برای تشخیص ترک فعال
برای ترکهایی که نیاز به بررسی دقیقتری دارند، میتوان از **Crack Monitor** یا ابزارهای پایش ترک استفاده کرد.
این روش برای ترکهایی که احتمال حرکت آنها وجود دارد بسیار مفید است، زیرا به جای حدس زدن از روی ظاهر ترک، رفتار واقعی آن را در طول زمان بررسی میکنیم.
آیا ترک فعال همیشه خطرناک است؟
خیر.
این نکته بسیار مهم است.
فعال بودن ترک فقط به این معناست که ترک در حال حرکت یا تغییر است. اما علت این حرکت میتواند متفاوت باشد.
برای مثال، یک ترک ممکن است به دلیل تغییرات دمایی باز و بسته شود و لزوماً نشانه کاهش ظرفیت باربری ساختمان نباشد.
از طرف دیگر، ترک دیگری ممکن است در اثر نشست، اضافهبار یا آسیب سازهای ایجاد شده باشد و اهمیت بسیار بیشتری داشته باشد.
در ارزیابی ترک باید مواردی مانند محل ترک، جهت آن، عمق، طول، الگوی ترک، تغییرات آن در طول زمان و علت احتمالی ایجاد ترک نیز بررسی شود.
به همین دلیل، بهتر است از این تصور که «هر ترک کمتر از یک مقدار مشخص بیخطر است» دوری کنیم.
ترکهای روی ستون و تیر را جدیتر بگیرید
اگر ترک روی قسمتهایی مانند ستون، تیر یا سایر اعضای اصلی سازه دیده شود، موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بهخصوص اگر ترک همراه با موارد زیر باشد:
* افزایش عرض یا طول ترک
* تغییرشکل عضو
* پوستهشدن بتن
* نمایان شدن میلگرد
* لکههای زنگزدگی
* ترکهای مورب و قابلتوجه
* ایجاد ترکهای جدید در اطراف ترک قبلی
* صدای جداشدگی یا لق شدن بتن
در چنین شرایطی بهتر است به جای اینکه ترک را با سیمان، بتونه یا رنگ بپوشانید، ابتدا علت آن مشخص شود.
جمعبندی: ترک فعال را چگونه از ترک غیرفعال تشخیص دهیم؟
تشخیص ترک فعال و غیرفعال در اصل به یک سؤال برمیگردد:
آیا ترک هنوز در حال حرکت است یا نه؟
اگر ترک در طول زمان بازتر، بستهتر، بلندتر یا عمیقتر شود، یا دو طرف آن نسبت به یکدیگر حرکت کنند، احتمال فعال بودن آن وجود دارد.
اگر ترک برای مدت مناسب و در شرایط قابلمقایسه بدون تغییر قابلتوجه باقی بماند، میتوان آن را غیرفعال در نظر گرفت؛ البته علت و شرایط سازه نیز باید در نظر گرفته شود.
مهمترین نکته این است که ظاهر ترک بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست.
اگر ترک کوچک و سطحی است، میتوانید ابتدا آن را مستندسازی و در طول زمان پایش کنید. اما اگر ترک روی ستون، تیر یا بخشهای مهم سازه قرار دارد، یا با نشست، تغییرشکل، خوردگی میلگرد، پوستهشدن بتن یا گسترش سریع همراه است، بهتر است ارزیابی تخصصی انجام شود.
