دسته‌بندی نشده
رفع نشتی درزهای تونل و سازه‌های زیرزمینی
نشت آب در درزهای تونل، پارکینگ‌های زیرزمینی، شفت‌ها و سایر سازه‌های مدفون، یکی از مسائل مهم در بهره‌برداری و نگهداری سازه‌های زیرزمینی است. درزهای اجرایی، انبساطی و اتصالات بین بخش‌های مختلف بتن می‌توانند در اثر فشار آب، حرکت سازه، ضعف آببندی یا آسیب سیستم‌های درزبندی به مسیر ورود آب تبدیل شوند.
رفع نشتی درزهای تونل باید بر اساس شناسایی مسیر واقعی نفوذ آب و شرایط سازه انجام شود؛ زیرا انتخاب روش نامتناسب می‌تواند باعث بازگشت نشتی یا انتقال آب به بخش دیگری از سازه شود.
مهم‌ترین دلایل نشتی درزهای تونل
درزهای بتن به دلیل ایجاد ناپیوستگی در مقطع سازه، از نقاط حساس در برابر نفوذ آب هستند. برخی از عوامل رایج عبارت‌اند از:
* اجرای نامناسب یا جابه‌جایی واتراستاپ در زمان بتن‌ریزی
* آسیب یا فرسودگی نوارها و گسکت‌های آب‌بند
* ایجاد بازشدگی یا تغییر شکل درز در اثر حرکت سازه
* وجود حفره‌ها و ناپیوستگی‌های موضعی در بتن اطراف درز
* افزایش فشار آب زیرزمینی
* آسیب سیستم آببندی خارجی یا غشای ضدآب
* انتقال آب از مسیرهای جانبی و پشت لاینینگ تونل
در تونل‌های سگمنتی نیز وضعیت گسکت‌ها و تغییر شکل اتصال بین قطعات می‌تواند مستقیماً بر عملکرد آببندی درز تأثیر بگذارد.
تشخیص مسیر نشتی قبل از ترمیم
پیش از انتخاب ماده آببندی، باید محل ورود آب، شدت جریان، وضعیت سطح بتن و میزان حرکت احتمالی درز بررسی شود. صرفاً خشک کردن یا پوشاندن محل خروج آب، بدون شناسایی مسیر نفوذ، معمولاً راهکار کاملی برای کنترل نشتی نیست.
در سازه‌های زیرزمینی، به‌دلیل دسترسی محدود به سطح خارجی، بسیاری از عملیات تعمیر از سمت داخل سازه انجام می‌شوند. روش‌هایی مانند تزریق در ترک یا درز، ترمیم آببندی اتصال و در شرایط خاص اجرای سیستم‌های آببندی یا تزریق پشت لاینینگ از جمله گزینه‌های مورد استفاده هستند.
روش‌های رفع نشتی درزهای تونل
تزریق مواد آب‌بند در داخل درز
درزهای دارای نشت فعال را می‌توان در شرایط مناسب با استفاده از سیستم تزریق و مواد شیمیایی آب‌بند ترمیم کرد. در این روش، پکرها یا نقاط تزریق در امتداد ناحیه معیوب نصب شده و ماده تزریقی به داخل مسیر نفوذ آب هدایت می‌شود.
انتخاب ماده تزریقی باید بر اساس عرض و عمق مسیر، میزان رطوبت و همچنین احتمال حرکت درز انجام شود. در منابع فنی تونل، برای درزهای دارای حرکت، استفاده از مواد تزریقی انعطاف‌پذیر اهمیت ویژه‌ای دارد.
استفاده از گروت‌های شیمیایی
گروت‌های شیمیایی، به‌ویژه سیستم‌های پایه پلی‌یورتان، در کنترل نفوذ آب از ترک‌ها و درزهای سازه‌های زیرزمینی کاربرد دارند. برخی از این مواد در تماس با آب واکنش داده و با تشکیل ساختار آب‌بند، مسیر عبور آب را مسدود می‌کنند.
نوع گروت باید متناسب با شرایط پروژه انتخاب شود؛ برای مثال، تفاوت میان مواد هیدروفیل و هیدروفوب و همچنین میزان انعطاف‌پذیری نهایی آن‌ها می‌تواند در عملکرد سیستم آببندی مؤثر باشد.
ترمیم یا تعویض سیستم درزبندی
اگر منشأ نشتی، خرابی یا جابه‌جایی گسکت، واتراستاپ یا سیستم درزبندی باشد، تزریق ماده در مجاورت آن الزاماً مشکل اصلی را برطرف نمی‌کند. در چنین شرایطی باید وضعیت سیستم درزبندی بررسی و در صورت امکان، بخش آسیب‌دیده اصلاح یا تعویض شود.
واتراستاپ‌ها نیز باید متناسب با مقدار حرکت مورد انتظار درز انتخاب و به‌درستی در محل خود تثبیت شوند.
نکات مهم در اجرای آببندی درزهای زیرزمینی
موفقیت عملیات رفع نشتی فقط به انتخاب ماده آببندی وابسته نیست. آماده‌سازی صحیح محل، شناسایی مسیر آب، انتخاب فشار و روش مناسب تزریق و کنترل وضعیت درز در زمان اجرا اهمیت زیادی دارد.
در عملیات تزریق، پاک‌سازی مسیر و سوراخ‌های تزریق و آماده‌سازی مناسب سطح بتن برای جلوگیری از ضعف اتصال ماده ترمیمی ضروری است. همچنین فشار تزریق باید با شرایط سازه و سیستم آببندی هماهنگ باشد؛ زیرا افزایش نامناسب فشار می‌تواند باعث انتقال آب یا آسیب به اجزای سازه شود.
در مواردی که سیستم آببندی خارجی قابل دسترسی باشد، ترمیم از سمت بیرونی می‌تواند گزینه مناسبی باشد؛ اما در بسیاری از تونل‌ها و سازه‌های مدفون، دسترسی به این ناحیه دشوار است و به همین دلیل روش‌های تعمیر از سمت داخل مورد استفاده قرار می‌گیرند.
رفع نشتی درزهای تونل و سازه‌های زیرزمینی باید با تشخیص صحیح منشأ نفوذ آب و بررسی شرایط درز آغاز شود. تزریق مواد آب‌بند، استفاده از گروت‌های شیمیایی و اصلاح یا تعویض سیستم‌های درزبندی، بسته به شرایط پروژه، از روش‌های قابل بررسی هستند.
انتخاب ماده آببندی باید بر اساس نوع درز، میزان نشت، شرایط رطوبتی، فشار آب و میزان حرکت احتمالی سازه انجام شود. در پروژه‌های زیرزمینی، آببندی مؤثر صرفاً به بستن محل خروج آب محدود نمی‌شود، بلکه باید مسیر نفوذ و عملکرد سیستم آببندی به‌صورت مهندسی بررسی شود.
