دستهبندی نشده
علت نفوذ آب از دیوار زیرزمین و راهحل قطعی آن
نفوذ آب از دیوار زیرزمین یکی از مشکلات رایج در سازههای زیر تراز زمین است. این مشکل ممکن است به شکل لکههای رطوبت، شورهزدگی، نمزدگی، قطرات آب، خیسی موضعی یا حتی ورود جریان آب به داخل زیرزمین دیده شود.
اما برای رفع این مشکل، صرفاً پوشاندن سطح داخلی دیوار با یک ماده آببند کافی نیست. آب میتواند از ترکهای بتن، درزهای اجرایی، محل اتصال دیوار و کف، نفوذپذیری بتن یا نقاطی که فشار آب در پشت دیوار ایجاد شده است وارد زیرزمین شود.
در واقع، راهحل اصولی باید هم مسیر ورود آب و هم عامل ایجاد فشار آب را کنترل کند. در سازههای زیرزمین، تجمع آب در خاک اطراف دیوار میتواند فشار هیدرواستاتیک ایجاد کند و این فشار آب را از طریق ترکها، درزها و ناپیوستگیهای موجود به سمت داخل ساختمان هدایت کند. ACI نیز افزایش فشار هیدرواستاتیک در اثر زهکشی نامناسب را از عوامل مؤثر بر ترکخوردگی و نشت در دیوارهای زیرزمین میداند.
چرا از دیوار زیرزمین آب نفوذ میکند؟
برای انتخاب روش مناسب آببندی، ابتدا باید مشخص شود آب دقیقاً از چه مسیری وارد ساختمان میشود.
مهمترین مسیرهای نفوذ آب عبارتاند از:
* ترکهای بتن
* درزهای اجرایی
* محل اتصال دیوار و کف
* نفوذ آب از تخلخل و ناپیوستگیهای بتن
* محل عبور لولهها و تأسیسات
* ضعف یا خرابی سیستم آببندی خارجی
* فشار هیدرواستاتیک ناشی از تجمع آب در خاک
* عملکرد نامناسب یا نبود سیستم زهکشی پیرامونی
* ورود آب باران و رواناب به خاک مجاور دیوار
گاهی چند مورد از این عوامل همزمان وجود دارند و به همین دلیل یک تعمیر موضعی ممکن است فقط برای مدت کوتاهی مشکل را کاهش دهد.
نقش فشار هیدرواستاتیک در نفوذ آب زیرزمین
یکی از مهمترین عوامل نفوذ آب به زیرزمین، فشار هیدرواستاتیک است.
وقتی آب در خاک اطراف دیوار زیرزمین جمع میشود، وزن ستون آب باعث ایجاد فشار بر سطح خارجی دیوار میشود. هرچه ارتفاع آب بیشتر باشد، فشار واردشده نیز افزایش پیدا میکند.
اگر دیوار دارای ترک، درز یا ناحیهای با مقاومت و پیوستگی کمتر باشد، آب تحت فشار میتواند از همان مسیر وارد زیرزمین شود.
به همین دلیل، در طراحی و اجرای اصولی زیرزمین نباید فقط به ایجاد یک لایه آببند روی دیوار اکتفا کرد. کنترل آب در اطراف سازه و فراهمکردن مسیر مناسب برای تخلیه آن نیز اهمیت زیادی دارد. منابع تخصصی کنترل رطوبت زیرزمین نیز کاهش تجمع آب در مجاورت دیوار و کنترل فشار هیدرواستاتیک را بخش مهمی از سیستم مدیریت آب زیرزمین میدانند.
آیا هر لکه رطوبتی نشانه نفوذ آب از بیرون است؟
خیر.
رطوبت مشاهدهشده روی دیوار زیرزمین میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
در برخی موارد، آب واقعاً از خاک اطراف وارد دیوار میشود. در موارد دیگر، ممکن است رطوبت ناشی از تراکم بخار آب روی سطح سرد دیوار باشد.
بنابراین پیش از اجرای سیستم آببندی باید مشخص شود با نفوذ آب مایع مواجه هستیم یا مشکل ناشی از بخار و میعان است.
این تشخیص اهمیت زیادی دارد، زیرا آببندی یک سطح در شرایطی که مشکل اصلی میعان باشد، الزاماً راهحل مناسبی نخواهد بود.
نقش ترکهای بتن در نفوذ آب
ترک یکی از مسیرهای متداول ورود آب به دیوار زیرزمین است.
اما همه ترکها رفتار یکسانی ندارند.
ترک ممکن است:
* ناشی از جمعشدگی باشد؛
* در اثر تغییرات حرارتی ایجاد شده باشد؛
* به علت نشست یا حرکت سازه ایجاد شده باشد؛
* فعال و دارای حرکت باشد؛
* یا یک ترک نسبتاً پایدار باشد.
به همین دلیل، روش آببندی ترک باید متناسب با نوع و وضعیت آن انتخاب شود.
برای مثال، در بعضی ترکهای نسبتاً پایدار میتوان از تزریق مواد مناسب برای آببندی و در صورت نیاز بازگرداندن پیوستگی استفاده کرد. در ترکهایی که حرکت دارند، استفاده از ماده کاملاً صلب ممکن است انتخاب مناسبی نباشد و باید سیستم متناسب با تغییر شکل ترک انتخاب شود.
نفوذ آب از درز اجرایی دیوار زیرزمین
درزهای اجرایی از نقاط حساس در سازههای بتنی زیرزمین هستند.
درز اجرایی زمانی ایجاد میشود که بتنریزی یک بخش متوقف شده و در مرحله بعد ادامه پیدا میکند. اگر جزئیات آببندی این محل مناسب نباشد یا اجرای آن بهدرستی انجام نشده باشد، درز میتواند به مسیر عبور آب تبدیل شود.
در سازههای زیرزمین، استفاده از واتراستاپ مناسب در محلهای پیشبینیشده در طراحی میتواند به کنترل نفوذ آب از درزهای اجرایی کمک کند. در پروژههای موجود که درز دچار نشتی شده است، بسته به شرایط میتوان از روشهای تزریق و سایر سیستمهای ترمیمی استفاده کرد.
نفوذ آب از محل اتصال دیوار و کف
محل اتصال دیوار زیرزمین به کف یکی از نقاط مهم در بررسی نشتی است.
در صورت وجود ضعف در جزئیات اجرایی، ترک، درز یا فشار آب زیر کف، ممکن است آب در محل اتصال دیوار و کف ظاهر شود.
در این شرایط، آببندی صرفاً سطح عمودی دیوار ممکن است مشکل را برطرف نکند، زیرا مسیر واقعی ورود آب در محل اتصال قرار دارد.
بنابراین پیش از انتخاب ماده، باید محل دقیق ورود آب شناسایی شود.
آیا عایقکاری از داخل دیوار زیرزمین راهحل مناسبی است؟
در بسیاری از پروژههای موجود، دسترسی به سطح خارجی دیوار زیرزمین دشوار یا غیرممکن است. در این شرایط، اجرای سیستم آببندی از داخل میتواند یکی از راهکارهای بازسازی باشد.
اما باید تفاوت بین «آببندی داخلی» و «قطع منبع آب» را در نظر گرفت.
اگر آب تحت فشار در پشت دیوار وجود داشته باشد، اجرای یک پوشش داخلی بدون مدیریت فشار آب ممکن است در طول زمان با مشکل مواجه شود.
به همین دلیل، در پروژههای موجود باید ابتدا مشخص شود آیا امکان اجرای آببندی از سمت خارجی وجود دارد یا خیر.
بهترین راهحل زمانی که دسترسی به بیرون دیوار وجود دارد
اگر زیرزمین در مرحله ساخت قرار دارد یا امکان خاکبرداری و دسترسی به وجه خارجی دیوار وجود دارد، کنترل آب از سمت خارجی معمولاً راهکار اصولیتری است.
یک سیستم مناسب میتواند شامل ترکیبی از موارد زیر باشد:
* آببندی خارجی دیوار
* لایه محافظ و زهکش
* زهکشی پیرامونی مناسب
* لوله زهکش در تراز مناسب
* تخلیه آب به محل مناسب
* کنترل رواناب سطحی
* شیببندی مناسب زمین در اطراف ساختمان
در منابع تخصصی مدیریت آب زیرزمین، آببندی خارجی همراه با لایه زهکشی و اتصال آن به سیستم زهکشی پیرامونی بهعنوان یکی از رویکردهای اصلی کنترل آب زیرزمین معرفی شده است.
چرا زهکشی به اندازه آببندی اهمیت دارد؟
آببندی یک مانع در برابر آب ایجاد میکند، اما زهکشی تلاش میکند آب را پیش از ایجاد فشار قابل توجه از مجاورت سازه دور کند.
اگر خاک اطراف دیوار آب را در خود نگه دارد و سیستم زهکشی مناسبی وجود نداشته باشد، فشار آب میتواند افزایش پیدا کند.
به همین دلیل، در بسیاری از سیستمهای اصولی زیرزمین، لایه آببندی در کنار سیستم زهکشی و تخلیه آب طراحی میشود.
اگر امکان خاکبرداری از بیرون وجود نداشته باشد چه کنیم؟
در ساختمانهای موجود، گاهی دیوار زیرزمین در مجاورت ساختمان دیگر، خیابان یا سایر موانع قرار دارد و امکان حفاری در سمت خارجی وجود ندارد.
در چنین شرایطی، میتوان از روشهای داخلی استفاده کرد.
یکی از روشهای متداول، تزریق مواد مناسب در محل ترکها و نقاط نشتی است. تزریق میتواند برای کنترل نشت موضعی و مسیرهای مشخص ورود آب مؤثر باشد.
روش دیگر، اجرای سیستم زهکشی داخلی است که آب واردشده را جمعآوری و به یک نقطه تخلیه هدایت میکند. این روش در پروژههای بازسازی میتواند زمانی مورد استفاده قرار گیرد که اجرای زهکشی خارجی عملی نباشد. منابع Building Science نیز تزریق و زهکشی داخلی را از رویکردهای رایج برای رفع نشت در سازههای موجود معرفی میکنند.
آیا تزریق بتن یا رزین جلوی نشتی را میگیرد؟
تزریق میتواند یکی از روشهای مؤثر برای آببندی مسیرهای مشخص نفوذ آب باشد، اما ماده تزریقی باید بر اساس نوع ترک و شرایط آن انتخاب شود.
برای مثال، مواد تزریقی انعطافپذیر میتوانند برای برخی مسیرهای دارای حرکت و نشت آب مناسب باشند، در حالی که رزینهای صلب مانند برخی سیستمهای اپوکسی برای کاربردهای مشخص دیگری مورد استفاده قرار میگیرند.
بنابراین نمیتوان گفت «اپوکسی بهترین ماده برای تمام ترکهای زیرزمین است» یا «هر ترک را باید با پلییورتان پر کرد».
انتخاب ماده باید بر اساس هدف تعمیر، عرض و وضعیت ترک، وجود یا عدم وجود آب و میزان حرکت احتمالی انجام شود.
آیا پوشش سیمانی آببند برای دیوار زیرزمین کافی است؟
پوششهای سیمانی آببند میتوانند در برخی شرایط بخشی از سیستم آببندی باشند، اما استفاده از آنها بدون توجه به منبع آب و فشار پشت دیوار همیشه راهکار کامل محسوب نمیشود.
اگر دیوار از سمت بیرون تحت فشار آب قرار دارد، پوشش داخلی ممکن است نتواند به تنهایی مشکل را در بلندمدت حل کند.
بنابراین باید مشخص شود محصول برای چه فشار آب و چه شرایطی طراحی شده و آیا سیستم اجرایی مورد نظر امکان کنترل فشار آب را فراهم میکند یا خیر.
نقش آببندی کریستالی در دیوار زیرزمین
برخی سیستمهای آببندی کریستالی برای استفاده روی بتن یا بهصورت افزودنی طراحی میشوند و با ایجاد محصولات واکنشپذیر در ساختار بتن میتوانند به کاهش نفوذ آب کمک کنند.
این سیستمها میتوانند در شرایط مناسب بخشی از راهکار آببندی باشند، اما نباید آنها را جایگزین تمام جزئیات آببندی و زهکشی دانست.
نوع محصول، وضعیت بتن، عرض و نوع ترک، فشار آب و جزئیات اجرایی باید پیش از انتخاب بررسی شود.
نفوذ آب از دیوار زیرزمین معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست. ترک بتن، درزهای اجرایی، نفوذپذیری، آب زیرزمینی، رواناب سطحی و فشار هیدرواستاتیک میتوانند در ایجاد نشتی نقش داشته باشند.
به همین دلیل، استفاده از یک پوشش یا ماده آببند بدون تشخیص علت نشتی نمیتواند برای همه پروژهها راهحل مطمئنی باشد.
در یک سیستم اصولی، ابتدا منبع آب و مسیر نفوذ شناسایی میشود، سپس در صورت امکان آب از خارج سازه کنترل و تخلیه میشود و درزها و ترکهای موجود نیز با روش مناسب آببندی میشوند.
بنابراین «راهحل قطعی» نفوذ آب از دیوار زیرزمین، یک محصول خاص نیست؛ بلکه انتخاب صحیح سیستم آببندی و زهکشی بر اساس علت نفوذ آب و شرایط سازه است.
